Weekly News

Trump en de brexit: hoe reageert de economie op onzekerheden?

De dreiging van een permanent vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU hangt als een donkere wolk boven Europa. De politiek en de economie opereren nou eenmaal niet gescheiden van elkaar, maar zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. “Bedrijven houden niet van onzekerheid.”

‘De Britten hebben zich echt in de voet geschoten. De vraag is nu of zij het snel gaan verbinden of het laten bloeden’    

23 juni 2016: het Verenigd Koninkrijk stemt ‘tegen’ de EU. Een historische beslissing die de wereldwijde economische en politieke positie van het land drastisch zal veranderen. Voor velen kwam brexit als een verrassing, voor anderen was het duidelijk dat de Britten 'out' zouden stemmen. Het was een nipte overwinning voor de brexiteers, met een meerderheid van slechts 51,9 procent. Minder dan 24 uur nadat de stembussen sloten, bleken de gevolgen enorm. De Britse premier David Cameron kondigde zijn ontslag aan en valutamarkten en aandelenindexen vervielen in chaos.

29 maart 2017. Door de activering van artikel 50 van het Verdrag van Lissabon heeft de Britse regering de Europese Raad op de hoogte gesteld van haar voornemen om te vertrekken. Maar al vóórdat de exit-procedure van het Verenigd Koninkrijk was begonnen, maakten bedrijven voorspellingen over en voorbereidingen op een permanente breuk met de EU.

Vandaag de dag. Inmiddels bijna een jaar na het referendum, weten veel bedrijven nog steeds niet of zij nu zullen profiteren of zullen lijden onder het terugtrekken van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. Wat wel duidelijk is, is dat veel bedrijven, fondsen en financiële instellingen in Londen naar het oosten aan het kijken zijn om te zien of ze meer zekerheid op het vasteland van Europa kunnen vinden. Want, zo vertelt Nico Schrijver, hoogleraar Internationaal Publiekrecht aan Universiteit Leiden: “Bedrijven houden niet van onzekerheid.”

Politiek gezien is de brexit volgens Schrijver een ramp geweest voor het Verenigd Koninkrijk en de rest van Europa. “De Britten stelden zich de nadelen die de EU met zich meebrengt veel te simpel voor. Brussel wegsnijden zal van het Verenigd Koninkrijk geen paradijs maken. Ze hebben zich echt in de voet geschoten. De vraag is nu of zij het snel gaan verbinden of het laten bloeden.

‘The City’ is lang een internationale financiële hub geweest, maar nu het steeds waarschijnlijker wordt dat wetten en voorschriften zullen veranderen, is Londen minder aantrekkelijk voor veel bedrijven. Jamie Dimon, Chief Executive bij JPMorgan Chase, waarschuwde zijn medewerkers in een memo dat zij ‘wellicht veranderingen moeten aanbrengen in onze Europese rechtspersoon-structuur en de locatie van sommige functies’. Voorafgaand aan de stemming had hij ook gezegd dat tot een kwart van JPMorgan's 16.000 Britse medewerkers eventueel zou moeten verhuizen.

Op 8 juni 2017 heeft het Verenigd Koninkrijk landelijke verkiezingen, die een grote impact zullen hebben op het verdere verloop van het brexit-proces en daarmee ook op het vestigingsklimaat voor bedrijven. Schrijver: “We hebben nog nooit eerder een uittreding gehad uit een internationale organisatie die zo ingrijpend is als de brexit. In het onwaarschijnlijke geval dat de liberalen en Labour de verkiezingen winnen, dan zal het land waarschijnlijk voor een ‘zachte’ Brexit gaan, of zoveel mogelijk proberen de gevolgen te beperken dan wel zelfs het proces van uittreding proberen stop te zetten.”

De gevolgen hebben voornamelijk te maken met de zogenaamde ‘vier vrijheden’ die binnen de EU gelden, namelijk die van personenverkeer, goederenverkeer, diensten en kapitaal. Als die vrijheden tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese landen aan wal verdwijnen, zal een standplaats in Londen veel minder aantrekkelijk worden. Dit creëert kansen voor Amsterdam als vestigingsstad. En de stroom bedrijven en instellingen die uit Londen verhuizen, begint nog maar net op gang te komen. De Japanse bank Mitsubishi UFJ Financial kondigde bijvoorbeeld onlangs aan vanaf dit jaar Londen in te ruilen en al zijn EU-activiteiten aan te sturen vanuit onze hoofdstad.

En niet alleen de brexit, ook andere politieke ontwikkelingen hebben hun effect op de economie. Neem bijvoorbeeld de komst van de nieuwe Amerikaanse president Donald Trump. De aanstelling van de zakenman zorgt volgens Schrijver voor onzekere tijden. “Allerlei associatieovereenkomsten die erg belangrijk zijn voor het Nederlandse bedrijfsleven komen door Trump in het geding. Zo is dankzij hem het handelsakkoord TTIP in de ijskast gezet.”

Maar hoewel politieke veranderingen vaak onzekerheid met zich meebrengen, kunnen zij in sommige gevallen ook zorgen voor een positieve impuls. Volgens Bert Colijn, senior econoom bij ING Wholesale Banking, zorgt de nieuwe president voor een hernieuwd optimisme onder kleine bedrijven. “Trump’s plannen voor belastingverlagingen en gereduceerde regelgeving spreekt veel kleine ondernemers aan. Sterker nog, het optimisme is nog nooit sterk gestegen als in de maand na de verkiezingen.”

Toch zijn niet alle beslissingen die de Amerikaanse president tot nu toe heeft genomen even positief, zeker niet voor de Nederlandse economie. Colijn: “Zo gaan er stemmen op dat er importheffingen moeten komen op de import van Europese producten. Hier ondervinden Europese bedrijven hinder van. De VS is een zeer grote handelspartner en Nederland is een land met een groot exportoverschot, dat bij uitstek profiteert van vrijhandel.”

Hoewel Nederland ook onderhevig is aan politieke veranderingen in de vorm van de kabinetsvormingen, verwacht de econoom dat de Nederlandse regering blijft pleiten voor vrijhandel en dat veranderingen niet groot zullen zijn. “Het zou mij verbazen als de veranderingen die wij hier zullen voelen als gevolg van de kabinetsvormingen groter zijn dan wat de brexit-onderhandelingen voort gaan brengen.”

Feit

Voor sommige bedrijven en financiële instellingen is de politieke onzekerheid te veel. Zo verhuizen de komende jaren honderden medewerkers van Goldman Sachs van Londen naar andere Europese steden. De Amerikaanse zakenbank heeft ongeveer 6000 medewerkers in Londen, die daar handelen in effecten en corporate finance-diensten verlenen. 

Delen

Journalist

Annette Hoeksema

Related articles