Weekly News

Responsive image FINANCE
Theo Kocken

Scenariodenken als raadgever bij beleggen

Als het om beleggen gaat, zijn modellen die kijken naar het verleden geen goede raadgever. Scenariodenken is dat wel. Risicomanagement is essentieel, zowel in de beleggingswereld als bij bedrijven.

“Als je weet wat je maximale verlies is, kun je risico’s analyseren en kijken wat je doet met je geld.”

Institutionele beleggers lopen onnodige risico’s als ze louter op statistische modellen sturen om te bepalen in welke beleggingen ze gaan investeren en welke ze verkopen. Die modellen, die gebaseerd zijn op historische data, houden namelijk beperkt rekening met irrationeel menselijk gedrag. Beleggers kunnen beter kijken naar onderliggende processen in de economie, inclusief radicale besluitvorming bij de centrale banken, bepleit Theo Kocken, hoogleraar Risicomanagement aan de Vrije Universiteit Amsterdam en directeur van Cardano.


“De modellen claimen te kunnen duiden of een aandelenmarkt stabiel of onveilig is. Maar als aandelen veiliger lijken volgens die modellen, worden ze juist onveiliger, leert de praktijk. Mensen gaan meer risico nemen, kopen meer aandelen, vaak met geleend geld. De prijzen gaan daardoor enorm snel omhoog, dat leidt tot een economische boom, en lage gemeten risico’s waarbij de aandelen plots bijvoorbeeld zeventig procent in waarde dalen.” Kocken pleit voor scenariodenken. Wat gebeurt er in de economie, gaat het wel echt goed op de financiële markt? Of is er veel lucht gecreëerd, onder meer veroorzaakt door het rentebeleid van de Europese Centrale Bank?

 

Institutionele beleggers zoals pensioenfondsen en verzekeraars kunnen niet voorspellen wanneer de aandelenmarkten gaan zakken, maar weten dat dat ooit met redelijke kans gaat gebeuren. De beleggers moeten eerst naar hun bezittingen en verplichtingen kijken, aldus Kocken. Wat moet je de komende decennia betalen aan de gepensioneerden? Als je weet wat je maximale verlies is, kun je risico’s analyseren en kijken wat je doet met je geld. Heb je de adem om jarenlang te wachten op stijging, na een eventuele forse daling?


In 2008 stortte de huizenmarkt compleet in, nadat jarenlang de prijzen waren gestegen. Les geleerd, zou je denken, maar anno 2017 leggen huizenkopers opnieuw bedragen boven de vraagprijs neer. Huizenkopers die nuchter blijven, komen niet aan een woning. Hetzelfde geldt voor de aandelenwereld. Beleggers die wel rationeel zijn en de risico’s willen minimaliseren, worden vaak niet serieus genomen, aldus de hoogleraar.


Alle hallelujaverhalen ten spijt, we zijn nog lang niet uit de crisis, aldus Kocken. Het gaat ogenschijnlijk beter, maar het kan zo weer instorten. “De centrale banken kunnen niets meer bijsturen, de rente ligt al op het nulpunt. Vroeger kon China nog instappen als redder, maar dat is ook niet meer de motor van de wereld die het was, door private schuld in China.”


De economie is sinds de jaren ’80 fragieler geworden, aldus Kocken, met bijbehorende risico’s voor beleggers.


Volgens de hoogleraar is dit deels te wijten aan onverantwoord beleid bij de centrale banken, begonnen in de jaren ‘80. “Die denken dat ze alles kunnen beheersen. Als het fout ging met de economie, pompten ze er gewoon miljarden in, werd de rente verlaagd en werden bedrijfsobligaties en soms zelfs aandelen (Japan) opgekocht. Dat zijn ze blijven doen. Ze willen de economie aanjagen en vertrouwen op modellen uit het verleden. Maar ze vergeten dat dat niet altijd zo werkt, de wereld is nooit stabiel. We zijn nu bijvoorbeeld in een overgang van een industriële naar een robotiserende wereld. Niemand weet de effecten hiervan op rente, inflatie en rendementen.”


Ook buiten de beleggingswereld proberen bedrijven en organisaties problemen te voorkomen door risicomanagement. Veel organisaties implementeren risicomanagement aan de hand van het COSO Enterprise Risk Management framework, aldus Harmen Jansen, consultant bij adviesbureau Improven in opinies op de websites CM en Executive Finance. 


‘Risicomanagement over de volle breedte en diepte in een organisatie implementeren klinkt als een hels karwei. Dit hoeft het echter niet te zijn. Zonder dat we ons er direct bewust van zijn, maken we namelijk continu risicoafwegingen. Bij het aannemen van nieuw personeel kiezen organisaties al voor meerdere gespreksrondes of een assessment, om te voorkomen dat de verkeerde personen gecontracteerd worden. Risicomaatregelen worden wel zeker getroffen zonder deze als zodanig te benoemen.’


Risicobewustzijn is bij veel medewerkers inherent aanwezig, aldus Jansen. Bij anderen dient dit aangewakkerd of ontwikkeld te worden. Hij pleit voor een periodieke training om medewerkers alert te maken en bewust te houden. Echter: ‘Waar gewerkt wordt, worden fouten gemaakt. Incidenten zullen altijd ontstaan.’

Feit

In 2015 maakte Theo Kocken de documentaire Boom Bust Boom, over het ontstaan van zeepbellen in de economie. Zijn partner was Terry Jones, die wij vooral kennen als lid van Monty Python. In de documentaire vertellen Nobelprijswinnende economen zoals Robbert Shiller, Paul Krugman en Daniel Kahneman waarom economische crashes blijven gebeuren.

Delen

Journalist

Malini Witlox

Related articles